Reds

H δεύτερη ταινία του Warren Beatty αποτελεί μια πλήρη επιτυχία σε όλα τα επίπεδα και κατά τη γνώμη μου μια από τις καλύτερες στιγμές του Hollywood κατά τα δίσεκτα εκείνα χρόνια των 80s που σηματοδοτούν το καλλιτεχνικό ναδίρ της αμερικάνικης κινηματογραφοβιομηχανίας. Ο Beatty με περισσή ιδεολογική τόλμη, σχολαστική προετοιμασία και καλλιτεχνική ευσυνειδησία επιλέγει να αφηγηθεί τα τελευταία χρόνια του ιδεαλιστή δημοσιογράφου και στρατευμένου ακτιβιστή John Reed, ενός από τους ελάχιστους δυτικούς δημοσιογράφους που παρακολούθησαν από κοντά τη δίνη των πρώτων μερών της Οκτωβριανής Επανάστασης, και την ταραχώδη σχέση του με την δημοσιογράφο Louise Bryant. O σκηνοθέτης δεν περιορίζεται απλά στην εξιστόρηση μιας ερωτικής ιστορίας σε ένα πολιτικά φορτισμένο επικό φόντο όπως στο Dr. Zhivago. Αντιμετωπίζει τους ήρωές του όχι μόνο ως ιστορικά πρόσωπα αλλά και ως φορείς ιδεών και εκφραστές συγκεκριμένων ιδεολογικών τάσεων, οι οποίες θα συνεχίσουν να υπάρχουν, να εξελίσσονται και να επιβιώνουν για πολλά χρόνια μετά την έκλειψη των φορέων τους. Θέλοντας να τονίσει τη διαχρονικότητα των δρωμένων, αλλά και την αναπόφευκτη λυδία λίθο της Ιστορίας στην οποία υποβάλλεται κάθε ιδεολογική πάλη, ο Beatty καταφεύγει στο ευφυέστατο εύρημα των μαρτυριών: Πρόκειται για πραγματικά πρόσωπα σε προχωρημένη ηλικία που μεταφέρουν ψήγματα των δικών τους βιωμάτων και απόψεων για την εποχή που διαδραματίζεται η ταινία και τους βασικούς πρωταγωνιστές της. Πολλοί από τους ερωτηθέντες είναι επώνυμοι, ωστόσο ουδέποτε κατανομάζονται, αποφεύγοντας έτσι ένα ανισοβαρές αντίκτυπο της εκάστοτε γνώμης στο θεατή. Οι μαρτυρίες είναι σοφά διάσπαρτες στην ταινία και χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα ως σχόλιο πάνω στα δρώμενα αλλά και για ομαλές χωροχρονικές μεταβάσεις.
Η άκρως επιτυχημένη ζεύξη του προσωπικού με το συλλογικό και το πολιτικό επιτυγχάνεται μέσω μιας εξαιρετικής σκιαγράφησης χαρακτήρων. Σπάνια σε μια ταινία υψηλού προϋπολογισμού οι ήρωες προσεγγίζονται τόσο πολυεδρικά, με όλες τους τις αντιθέσεις και τα ελαττώματά τους. Η κριτική προσέγγιση επεκτέινεται και στους χαρακτηριστικούς β' ρόλους εκ των οποίων εύκολα κλέβει την παράσταση ο Jack Nicholson στο ρόλου του Eugene O' Neill. Ο αδυσώπητος ρομαντισμός του τελευταίου τον ώθησε στην υιοθέτηση ενός πικρού σκεπτικισμού στα όρια του κυνισμού για την ιδεολογική σταυροφορία των ηρώων, άποψη που σε κάποιον βαθμό δικαιώθηκε ιστορικά, χωρίς ωστόσο να παύει να αποτελεί μια ανέξοδη στάση. Το γεγονός ότι ο αγνός (;) ιδεαλισμός του ήρωα εκφυλίστηκε από την κομματική γραφειοκρατία δεν μειώνει στο ελάχιστο την σπουδαιότητα και αναγκαιότητα του.
Ο Beatty αφηγηματικά χειρίζεται άψογα του υλικό του αποφεύγοντας τις επικολυρικές εξάρσεις που υπονομεύουν τόσο την αληθοφάνεια των καταστάσεων όσο και την βαθύτερη αλήθεια της ιστορίας, έχοντας ταυτόχρονα συναίσθηση των επικών διάστασεων του θέματος που φροντίζει να αποδώσει μέσω μερικών έξοχων σκηνών (λ.χ. οι σκηνές της εξέγερσης, η πορεία της Louise για την αποφυλάκιση του John). Tα καδραρίσματα και οι σκηνές δωματίου είναι μοναδικές με εικαστικούς χαμηλούς φωτισμούς από τον κορυφαίο Vittorio Storraro και χρήζουν ξεχωριστής μελέτης, ενώ οι χρονικές μεταβάσεις πραγματοποιούνται με λογοτεχνική επιδεξιότητα χωρίς να δημιουργούνται τα περιβόητα "κενά". Η τελική σκηνή με το εξ' αποστάσεως καδράρισμα του νεκρού ήρωα είναι σκηνή ανθολογίας που υπογραμμίζει και το τέλος του ανιδιοτελούς ιδεαλισμού χωρίς ρητορείες και δημαγωγίες. 'Ενας σκηνοθετικός άθλος, μια από τις καλύτερες ταινίες της δεκαετίας του 80.

Hoffa

To Hoffa του Danny DeVito είναι μια από τις λιγότερο γνωστές ταινίες του ακαταμάχητου Jack, όπου ενσαρκώνει τον διαβόητο αρχισυνδικαλιστή Jimmy Hoffa, μια bigger than life φιγούρα που εξαφανίστηκε δια παντός το 1975 υπό μέχρι τώρα ανεξακρίβωτες συνθήκες . Ο DeVito αποφεύγει την οδό της βιογραφίας, επιλέγοντας να δώσει ψήγματα της προσωπικότητας και των δραστηριοτήτων του Hoffa μέσω συγκεκριμένων στιγμιοτύπων από την αναμφίβολα συναρπαστική σταδιοδρομία του. Η μέθοδος αυτή μπορεί να διευκολύνει την οργάνωση του υλικού του, μετατρέπεται ωστόσο σε boomerang καθώς είναι ανεπαρκής για να αποδώσει τις αντιφάσεις, τα διλήμματα, και τη βαθύτερη φύση των προβλημάτων που αντιμετώπιζε αυτός ο πολύπλοκος χαρακτήρας. Το ιστορικοκοινωνικό πλαίσιο της κάθε εποχής (η δράση αρχίζει από την εποχή του Ρουζβελτ και τελειώνει στα χρόνια του Νίξον) περνάει σχεδόν απαρατήρητο αν εξαιρέσει κανείς κάποια πεταχτή αναφορά, κάτι που είναι άκρως παράδοξο για μια ταινία όπου ο ήρωας της αγωνίζεται για τη βελτίωση των εργασιακών συνθηκών των συναδέλφων του (γενικά απουσιάζει η αναφορά στα όποια επιτεύγματα του Hoffa). Ο DeVito, θέλοντας να αποφύγει την απλή παράθεση διαφόρων σκηνών από τη δράση του Hoffa που θα απονεύρωνε δραματικά την ταινία, καταφεύγει στο εύρημα της flash-back δομής με κέντρο την τελευταία σκηνή της ταινίας γύρω από την οποία προσπαθεί να δημιουργήσει κάποιο σασπένς για την κατάληξή του. Το ενδιαφέρον όμως στοιχείο στην περίπτωση Hoffa δεν είναι το τι απέγινε, όσο η δράση του και οι επιπτώσεις της για το εργατικό κίνημα. Η απουσία αυτής της διάστασης ουσιαστικά αφαιμάσσει την ταινία από οποιαδήποτε βαρύτητα, δεδομένης της τηλεγραφικής χαρακτηρολογίας, και αν οι μεμονωμένες σκηνές δεν ήσαν δοσμένες με επιμέλεια και με καλές, αλλά όχι ξεχωριστές, ερμηνείες, η αστοχία σεναρίου/σκηνοθεσίας θα ήταν ολική.

Blood and Wine

Η πέμπτη συνεργασία του Bob Rafelson με τον Τζακ, το Blood and Wine είναι ένα b-movie με a-list cast. Ένας χρεοκοπημένος έμπορος κρασιών (Τζακ) μαζί με έναν ετοιμοθάνατο πρώην κατάδικο ληστεύουν ένα διαμαντένιο περιλαίμιο ελπίζοντας πουλώντας το να λύσουν τα ασφυκτικά οικονομικά προβλήματά τους. Φυσικά ως αυθεντικοί losers τα κάνουν μαντάρα, κυρίως λόγω της αδυναμίας του Τζακ να χειριστεί τα ενδοοικογενειακά του ζητήματα. Ο Ράφελσον ακολουθεί πιστά το σφιχτοδεμένο σενάριο, εστιάζοντας πρωτίστως στην ομαλή ροή της αφήγησης και αποφεύγοντας ιδιαίτερες στυλιστικές εκζητήσεις. Τα όρια της ηθικής του εκάστοτε χαρακτήρα διαγράφονται μέσα από τις ενέργειες του καθενός, οι οποίες έρχονται σε άμεση αντιδιαστολή με την ατομική αντίληψη περί ηθικής, με αποτέλεσμα ο χαρακτήρας που πιστεύει ότι δεν έπραξε τίποτα αξιόμεμπτο (ο θετός γιος του Τζακ) να είναι στην ουσία υπεύθυνος (ή τουλάχιστον συνυπεύθυνος) για όλο το αλυσωτό χάος που θα επικρατήσει. Δυστυχώς ο Ράφελσον δεν διερευνά τους χαρακτήρες του επαρκώς ώστε να μπορέσει να σταθεί μια σπουδή πάνω στη σχέση χρήματος και ηθικής, ούτε ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να αναδείξει κάποιο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο κατ’ αντιστοιχία με τα επίλεκτα φιλμ-νουάρ του παρελθόντος. Ως εκ τούτου η ταινία αποτυγχάνει να αξιοποιήσει στο έπακρο το υλικό της και ιδιαίτερα την πολύ καλή παρουσία του Τζακ, αλλά και του Mαϊκλ Κέιν, οι οποίοι κάνουν ό,τι μπορούν, χωρίς ωστόσο να καταφέρουν να ανεβάσουν την ταινία πέρα από το επίπεδο ενός αξιοπρεπούς b-movie.

Mars Attacks!

Οι εξωγήινοι στην ταινία αυτή του Tim Burton δεν προσπαθούν να επικοινωνήσουν με τους γήινους απαγάγοντας παιδάκια, εξαφανίζοντας σμήνη πολεμικών αεροσκαφών, ψαχουλεύοντας σε ψυγεία και κουζίνες ή στέλνοντας jazzy συνθέσεις μέσω synthesizer, όπως έπρατταν κάποια άλλα (υποτιθέμενης) ανώτερης ευφυΐας όντα στο κινηματογραφικό παρελθόν. Η προσέγγισή τους είναι περισσότερο γήινη, αντίστοιχη με τις αρχέγονες ανθρώπινες κεκτημένες πρακτικές και συνοψίζεται στο πολύ εύγλωττο "φάτε τους". Αντιπροσωπευτικοί εκπρόσωποι των γήινων είναι ένας πολιτικάντης και βερμπαλιστής Πρόεδρος με την κενόδοξη γυναίκα του και το μικρονοϊκό επιτελείο του, διψήφιου IQ τηλεοπτικοί αστέρες, πομπώδεις και αφελείς "επιστήμονες", γραφικοί μιλιταριστές και άπληστοι μεγαλομεσίτες. Όλοι αυτοί λειτουργούν διεγερτικά για τα υπερτροφικής ευφυΐας πράσινα ανθρωπάκια, πολλαπλασιάζοντας την καταστροφική ηδονή τους. Οι ελπίδες του ανθρωπίνου γένους εναποτίθενται αναπόφευκτα στους απόκληρους και στους losers, ολοκληρώνοντας θεματικά την εύστοχη και σπαρταριστή σάτιρα του αναζωογονητικά μακάβριου Τιμ Μπάρτον που έχει ως στόχους το συγκεκριμένο κινηματογραφικό είδος και την καπιταλιστική κοινωνία. Άμα μια ταινία αξίζει εξ ολοκλήρου τον χαρακτηρισμό ως ένοχης απόλαυσης (guilty pleasure), είναι αυτή.

Jack

Σήμερα έκλεισε τα 70. Oι αξέχαστες ερμηνείες του σε μια πλειάδα ταινιών τα τελευταία 40 χρόνια του έχουν χαρίσει την αθανασία στη συνείδηση των κινηματογραφόφιλων. Μια αξιόλογη αποτίμηση της καριέρας υπάρχει του σε ένα άρθρο του Observer. Oι ήρωες που υποδύεται πάντα φέρουν ανεξίτηλες τις εκφάνσεις της πολυσχιδούς και ανήσυχης προσωπικότητας του.

Ένα πρόχειρο TOP 5 των καλύτερων ερμηνειών του:

1. Five Easy Pieces
2. Chinatown
3. The Shining
4. One Flew Over the Cuckoo's Nest
5. About Schmidt

ΟΙ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

Στην ταινία του Hal Ashby Τhe Last Detail , δύο βετεράνοι ναύτες καλούνται να συνοδέψουν έναν νεόκοπο τρίτο στη στρατιωτική φυλακή, όπου έχει καταδικαστεί σε οκτώ χρόνια κράτηση επειδή αποπειράθηκε να κλέψει 40 δολάρια από το φιλανθρωπικό έρανο της συζύγου ενός αξιωματικού. Ο κανονισμός είναι σαφής και ο στρατιωτικός μηχανισμός ελάχιστα ενδιαφέρεται για ελαφρυντικά στοιχεία, ούτε εξετάζει ατομικά την περίπτωση κάθε κατηγορουμένου· το σώμα είναι υπεράνω του ατόμου. Οι δεσμοφύλακες γρήγορα διαπιστώνουν το παράλογο της υπόθεσης, ωστόσο δεδομένης της ιδιότητας τους είναι αδύνατο να κάνουν τίποτα περισσότερο από το να φροντίσουν ο άπειρος και αφελής ναύτης να περάσει ευχάριστα τις τελευτάιες μέρες ελευθερίας του καθοδόν προς τη φυλακή. Το ενδιαφέρον στοιχείο της ταινίας είναι ότι σταδιακά αναδύεται ότι και οι δεσμοφύλακες είναι κατά τροπόν τινά εγκλωβισμένοι στην ευρύτερη φυλακή του ναυτικού με όλους τους κανόνες συμπεριφοράς που αυτό τους επιβάλλει , ο ένας, όντας μαύρος, προκειμένου να αποφύγει την γκετοποίηση και την παρανομία, και ο άλλος, όντας ανησυχος και απροσάρμοστος, αντιμετωπίζει την απεραντοσύνη της θάλασσας ως πηγή γαλήνης. Η αδυναμία αντίδρασης στην, κατ' αυτούς, νομοτελειακή κατάσταση των πραγμάτων τους έχει οδηγήσει μεν στην ιδιώτευση και απολιτικοποίηση (με την ευρύτερη έννοια του όρου), αλλά όχι στην απάθεια και την αλλοτρίωση. Η κινηματογράφηση είναι ουδέτερη με παρατακτική σύνδεση διαφόρων, δοσμένων με καίρια αίσθηση της λεπτομέρειας, επεισοδιων που στοχεύουν στο να ωθήσουν τον θεατή να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα τόσο για το θέμα της ταινίας, όσο και για τις δυνατότητες αντίδρασης που έχουν οι τρεις ήρωες. Απουσιάζουν η συναισθηματική χειραγώγηση του θεατή που είναι σχεδόν κοινός τοπός στις "σοβαρές" ταινίες που παράγει το Hollywood σήμερα, όπως και η εύκολη καθαρτική λύση (ενδεικτική είναι η χρήση της ηχητικής μπάντας).